قله سبلان، آتشفشانی خاموش

 

کوه سبلان (به ترکی آذربایجانی: ساوالان، به تالشی: سفلون، Sabalan Peak )  و سومین قله بلند ایران، ارتفاع آن ۴۸۱۱ متری، آتشفشانی خاموش و در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی مشکین‌شهر واقع است.

کوهستان سبلان به طور کلی سه قله معروف دارد، قله اصلی یا آتش فشان آن به نام سلطان ساوالان بلندترین نقطه آذربایجان است و دو قله دیگر آن به هرم و کسری مشهورند. کوه سبلان از مجموعه‌ای از ارتفاعات متعدد تشکیل شده که به موازات ارسباران ولی اندکی در شرق آن کشیده شده‌است. امتداد آن شرقی–غربی است و از شرق و شمال و جنوب کوهی به نام قوشه داغ آنرا به رشته کوه ارسباران متصل می‌کند. در جنوب آن کوه بزقوش، که از سمت جنوب غربی به کوهستان سهند مربوط است، کشیده شده‌است. تمام قله‌های سبلان در همهٔ ایام سال پوشیده از یخ و برف‌های دائمی هستند.

در جبهه غربی قله سلطان و در کنار جانپناه، سنگی به شکل عقاب به نام قارتال (در ترکی آذربایجانی به معنی عقاب) قراردارد که در طول زمان به نماد سبلان تبدیل شده‌است.این قطعه سنگ به شکل عقابی است که نشسته و سر را به سوی شرق چرخانده‌است.

سبلان چشمه های آب گرم و سرد معدنی فراوانی دارد و در حقیقت بلندترین کوه استان های آذربایجان غربی و شرقی محسوب می گردد. کوهستان عظیم وآتش فشانی سبلان که به زبان آذری ساوالان خوانده می شود از کوه های متعدد بلندی چون صائین ، نرمیق ، قوشه داغ ، و… تشکیل شده است. دامنه های این کوهستان در بخش مرکزی از چهارسو به شهرستان های مشکین شهر و اهر در شمال ، تبریز در مغرب ، سراب درجنوب و اردبیل در شرق مشرف می باشد. سبلان به شکل مخروط زیبائی است و دهانه آتش فشان خاموش آن در حال حاضر به صورت دریاچه ای در آمده است. اطراف این دریاچه در تمام سال پوشیده از برف و یخ است.

دامنه های شمالی آن به دره رود قره سو و اهرچایی و دامنه های جنوبی آن به شاخه ها ی آجی چای منتهی می گردد. بنابراین سبلان بخش عمده ای از آب های حوضه رود ارس و دریاچه ارومیه را تامین می کند در دامنه های سبلان چشمه های فراوان آب گرم وآب سرد معدنی وجود دارد از جمله موئیل سویی ، شابیل ، قوتورسویی و ...که در فصول مختلف مورد استفاده اهالی مشکین شهر وگردشگران قرار می گیرد. در بالای قله سبلان حفره ای وجود دارد که دهانه آتش فشان سبلان بوده است و امروزه به صورت دریاچه ای در فصل گرم ظاهر می شود.
سبلان با رودها ، یخچالهای دائمی و طبیعت بکر ، نمونه ای است از هنر بی همتای خلاق آن .این کوه بنا به روایت هایی محل عبادت زرتشت ، پیامبر ایران باستان است.

نام سبلان

سبلان در میان ترک زبانان محلی ایران "ساوالان" و در میان تالشی ها "سَوَلون" خوانده می شود. درباره ریشه این واژه، دو نظریه مطرح است: نخست آنکه برخی معتقدند نام این کوه ریشه در زبان ترکی دارد؛ بدین ترتیب که نام ساوالان از دو بخش «ساو» و «آلان» تشکیل شده‌است که به ترتیب به معنای «صدا» «پیام» یا «وحی»، و «گیرنده» است؛ بدین سان، «ساوالان» به معنی «گیرنده پیام» یا«گیرنده وحی» خواهد بود. و اين می تواند به خاطر روايت گوشه نشينی سی ساله زرتشت در اين کوه باشد.

اما روایت دیگر، مربوط به معنای تالشی و گیلکی سَوَلون است. در زبان گیلکی "سَه" یعنی بالا، "وَ" یعنی برف و "لون" یعنی لانه. بنابراین سَوَلون را می توان "آشیانه بلند برف" دانست.

 

آب و هوا :

در بهار هر سال و بخصوص ماه های فروردین و اردیبهشت قله مواجه با هوای طوفانی است از ماه های خرداد و تیر که فصل حدود آن آغاز می گردد و تا پایان شهریور ماه هوا از پایداری بیشتری برخوردار می گردد ولی در تمامی بعدازظهرها غالباً با هوای ابری و باران در ارتفاعات توام است . و در پائیز و زمستان ها با طوفان برف سنگین آب مصرفی در تابستان و ایام صعود از ماحصل ذوب برف های قله فراهم می گردد و در پائین دست ها آب بسیار کم می باشد این آب ها از 9 صبح شروع به ذوب و جاری شدن و تا ساعت 18 هر روز یخ می زند.

مسیرهای صعود :

برای صعود از جبه های شمالی باید باید از شهر لاهرود واقع در جاده اردبیل به مشکین به سمت جنوب پیش رفته تا به  آبگرم "شابیل" برسید. در سالهای اخیر با ایجاد راه ماشین رو به پناهگاه به مسیر اصلی صعود سبلان تبدیل شده است. از آبگرم شابیل تا پناهگاه را می توان با لندرورهای کرایه ای در مدت نیم ساعت و یا پیاده در مدت چهار تا پنج ساعت طی کنید. این این طریق میتوانید از یکی از مسیرهای جبهه شمالی مسیر شمال شرقی (مسیر پناهگاه به قله) ، مسیر یخچال کوچک ، مسیر یخچال شمالی برسید.

 مسیر شمال شرقی ( پناهگاه سبلان)

رایج ترین مسیر برای صعود به کوه ساوالان، مسیر شمال شرقی یا پناهگاه سبلان است. این مسیر برای کوهنوردانی که اولین صعودشان بوده و راهنماهم ندارند بهترین مسیر می باشد. چون وجود راه اتومبیل رو تا پناهگاه سبب شده اغلب کوهنوردان ناآشنا به محل، به راحتی خود را به پناهگاه برسانند و ارتفاع آن در حدود 3700 متر است و ازطرف دیگر مسیر پناهگاه تا قله کاملا پاکوب بوده و مشخص است و در بیشتر قسمت های مسیر پرچم های راهنماهم وجود دارد. برای صعود به قله از طریق یال شرقی با بعد از پناهگاه با عبور از شیب های تند سنگلاخی ارتفاع گرفته در حدود 4700 متری از شیب کلی آن کاسته شده و در محل موسوم به سنگ محراب با شیبی ملایم به دهانه آتشفشان و دریاچه زیبا و با شکوه آن می رسید که قله سبلان محسوب می شود.
   
 مسیر دیگر برای رسیدن به پناهگان سبلان که زیباتر و خلوت تر از مسیر شابیل است. برای صعود به پناهگاه از این مسیر باید قوتورسویی را به عنوان مبدا حرکت انتخاب کرد. قوتورسویی آبگرم بسیار جالب و کم نظیری است که در نزدیکی شابیل قراردارد. قبل از رسیدن به خود قوتورسویی و وقتی جاده به طرف شمال پیچیده و از سبلان دور می شود، باید از اتومبیل پیاده شده و وارد دره قوتور سویی شده و در مسیر جنوب و به طرف سبلان حرکت کرد. این دره بسیار زیبا بوده وعلاوه بر سرسبزی دارای آبشاری جالب نیز می باشد .چشمه گوگرد داری هم با آبدهی  بالا درون دره وجود دارد که برخلاف قوتورسویی آب آن سردبوده و در نوع خود جالب است. پس ازحدود نیم ساعت پیاده روی در داخل دره به چشمه کوچکی خواهید رسید که در طرف راست رودخانه قرار دارد. دراین نقطه باید درجهت غرب از دره خارج شوید و از چند سربالایی بالا رفته و بطرف چپ قله حرکت کنید تا پناهگاه رویت شود. این مسیرهم ازقوتورسویی تا پناهگاه نیاز به حدود چهارالی پنج ساعت پیاده روی خواهد داشت.

از پناهگاه تا قله بسته به سرعت حرکت چهار الی پنج ساعت کوهپیمایی نیاز خواهد بود.

 پناهگاه و حسینه کوه سبلان (جبهه شمال شرقی)

مسیر صعود از جبهه جنوبی

پیست اسکی آلوارس مبدا صعود از جبهه جنوبی می باشد. پیست اسکی آلوارس از سرعین حدود 30 کیلومتر فاصله دارد و راه آن آسفالت می باشد. قبل از رسیدن به پیست اسکی تقریبا 200 الی 300 متر مانده به پیست اسکی الوارس در سمت چپ راه شوسه عشایر به چشم می خورد،  که در امتداد کوه بالا رفته.  مسیر را می توان با ماشین شاسی بلند در حدود 20 دقیقه تا محل چای گوزی که اولین چادر عشایرنشین موجود در مسیر که به علی اوباسی شناخته می شود و در این محل قرار دارد طی کرد. و پیاده حدودا 2 ساعت زمان می برد.  البته در مسیر جبهه جنوبی هیچ پناهگاه یا جان پناهی وجود ندارد و بایستی برنامه صعود طوری تنظیم شود که بتوان در کنار چادرهای عشایر شب را سپری کرد. از کنار چای گوزی مسیر اصلی صعود شروع می شود که دو مسیر جهت رسیدن به قله وجود دارد، که مسیر اول از منطقه قره مسجد می گذرد و بیشتر صعودها از این مسیر می باشد و تا قله بسته به سرعت حرکت 5 الی 6 ساعت کوه پیمایی نیاز خواهد بود. راه مسیر دوم که با شماره 6  مشخص شده است به مراتب دشوارتر بوده و کمتر کسی این مسیر را جهت صعود انتخاب می کند.

جبهه جنوبی سخت‌ترین راه صعود به این قله می‌باشد که از سنگ‌های بزرگ تشکیل شده‌است.

 

مسیر صعود از جبهه غربی

رضوان دره، این مسیر بسیار فوق العاده زیبا است و برای رسیدن به رضوان دره باید ازروستای کوهستانی موییل گذشته و درجاده زمین گرمایی ادامه مسیرداد. درمسیر باید از کنار قوردلی گول عبورکرد. این منطقه یکی اززیباترین مناطق اطراف سبلان می باشد. در جنوب این  برکه زیبا قلل هرم و کسری قرار دارند و در روبرو قله سلطان، مغروروسترگ قدعلم کرده است. سپس دردره ای که بین کسری وهرم از یک طرف وارتفاعاتی که به قله سلطان منتهی می شوند، ازطرف دیگر قرار دارد ادامه مسیر می دهیم. این دره به هرم چال معروف است و ادامه آن به یخچال عظیم هرم منتهی می شود. برای رسیدن به جانپناه سبلان باید از جهت جنوب از این دره خارج شده و وارد دره دیگری شد موسوم به آیی یاتاقی . و ادامه مسیر به جانپناه ختم می شود.

تصاویر زیبا از طبیعت دشت مغان

دَشت مُغان نام جلگه ای است در شمالی ترین قسمت استان اردبیل در شمال باختری ایران. مغان جلگه ای است در ساحل جنوبی رود ارس و غرب دریای خزر که قسمت عمده آن در جمهوری آدربایجان و بخشی نیز شمالی ترین قسمت استان اردبیل در شمال غربی ایران را تشکیل داده است.

 

برای دیدن تصاویر به ادامه مطلب مراجعه نمایید...

نوروز باستانی در اردبیل

مناسبت ها و آیین های اجتماعی از گذشته های بسیار دور برای ساکنان اردبیل به خصوص در میان کودکان و نوجوانان این سرزمین باستانی دارای اهمیت زیادی بوده اند ولی در بین همه آنها از عید نوروز خاطره های شیرینی به درازای تاریخ دارند.مراسم هایی که هرچند در گذر پیچ و خم ها و ناملایمات روزگار دچار تغییرهای زیادی شده و بعضی از آنها شاید برچیده شده اند ولی تصاویری از آنها که سینه به سینه از پیشینیان نقل شده اند به عنوان خاطره هایی شیرین همواره در اذهان نسل های دوران بوده و خواهند بود و هیچ گاه برای هیچ نسلی به فراموشی سپرده نخواهند شد.

کودک که بودیم در طول سال با ورق زدن تقویم ؛ مناسبت ها را رصد و جستجو می کردیم و از چندین روز قبل برای فرا رسیدن آنها با شور و شوق وصف ناپذیری لحظه ها را می شمردیم.

با گذشت چندین سال از آن دوران هنوز خاطرات شیرین و فراموش نشدنی از شنیدن قصه های مادر بزرگ در شب یلدا ؛ پریدن از روی آتش در چهارشنبه سوری و چیدن سفره هفت سین و شروع دید و بازدیدها در عید باستانی نوروز را در ذهن خویش داریم.

هنوز هم این گونه مناسبت ها برایمان جذاب هستند ولی هر سالی که از عمرمان می گذرد به دلایلی از شدت آن حال و هوا و شور و شوق وصف ناپذیر دوران کودکی و نوجوانی در این مناسبت ها هم کاسته می شود.

ماشینی و پیچیده شدن زندگی؛ ورود ابزارها و لوازم ارتباطی دیجیتالی و پیشرفته و افزوده شدن بر مشغله ها به دنبال تشکیل خانواده از علل مهم رنگ باختن این مراسم ها در نزد انسان امروزی است.

اما در این میان باید گفت: معصومیت کودکانه به عنوان مهمترین عامل در ایجاد شور و شوق همزمان با فرا رسیدن این گونه مناسبت ها در میان کودکان و نوجوانان است چرا که کودکان در دنیای ساده و به دور از هرگونه دو رنگی و ریا ؛ روزگار سپری می کنند و به این مراسم و مناسبت ها فقط از جنبه عاطفی و شادی آن می نگرند و به همین دلیل کودکان در دوره کنونی نیز برخلاف ما بزرگتران اندکی متفاوت تر به این مناسبت ها می نگرند و برای کودکان و نوجوانان هنوز نیز جذابیت خاصی دارند.

انسان از زمانی که زندگی اجتماعی خویش را آغاز کرد در طول سال برای خود مناسبت هایی را تعیین کرده و مراسم هایی را برای گرامیداشت آنها برپا می کند.

این مراسم ها به مرور به عنوان بخشی جدانشدنی از زندگی اجتماعی بشر در آمده اند و برای او از ارزش معنوی بسیار زیادی برخوردار هستند.

یكي از آيين‌ها و ايام به‌خصوص قبل از آغاز عيد نوروز در استان اردبيل مراسم شب چهارشنبه سوري مي‌باشد كه نشانه‌هايي از آداب و رسوم ويژه آن هنوز نيز تا حدودي در بين ساكنان منطقه مرسوم است.

به‌گفته سالخوردگان اردبيلي روز چهارشنبه آخر سال از زمان‌هاي قديم در منطقه به گل چهارشنبه موسوم است، زيرا همه خانه‌ها در اين روز مثل گل پاكيزه شده و بر خلاف چهارشنبه قبل از آن كه به كول چهارشنبه يعني چهارشنبه خاكستر معروف است، زيبا و شادي‌آفرين مي‌شود.

 

 

از رسوم زيبايي كه سال‌ها قبل در عصر چهارشنبه سوري در اين استان رواج داشت بردن هدايايي ازسوي خانواده‌ها طي مراسم خاصي به خانه دختران شوهر رفته بود.

يك پيرزن ساكن اردبيل مي‌گويد: در اين روز هداياي خريداري شده را به همراه غذاي مخصوص در سيني بزرگي قرار داده و روي آن را با پارچه‌هاي رنگي تزيين و به خانه فرزندان دختر مي‌فرستادند.

به گزارش خبرنگار ايرنا شادروان باباصفري هم مي‌نويسد كه در شب چهارشنبه سوري پس‌از صرف شام سفره مخصوص اين شب پهن مي‌شد كه طبق رسم در اين سفره خشكبار ، شيريني و ديگر تنقلات قرار داده و با شمع‌هاي رنگارنگ كه در آن زمان به شيوه خاصي در اردبيل ساخته مي‌شدند، سفره را منور و مزين مي‌كردند.

به‌نوشته او، پسران جوان در اين شب كمربندهاي پارچه‌اي يا دستمال خود را از دريچه روشنايي اطاق همسايه و يا اقوام خود آويزان مي‌كردند و صاحب خانه بدون آنكه در صدد شناسايي آنان برآيد هدايايي را به پارچه مي‌بست.

اين كار بيشتر توسط جواناني انجام مي‌شد كه دختري را دوست داشته و به آرزوي ازدواج با او براي قورشاخ آتماق يعني دستمال انداختن به خانه دختر رفته و با اين نيت درباره آنچه كه به دستمال يا كمربند آنان بسته مي‌شد، تعبيراتي مي‌كردند.

برخي از افراد سال‌خورده منطقه هنوز هم اعتقاد دارند كه چون شنيدن سخنان بد و يا خوب در شب چهارشنبه‌سوري در زندگي فرد شنونده تاثير دارد ، در اين شب نبايد سخنان نااميدكننده اي در ميان افراد خانواده رد و بدل شود.

همچنين بر اساس يك سنت ديرينه همانگونه كه افراد ، شب چهارشنبه‌سوري از روي آتش مي‌پرند در سال‌هاي نه چندان دور سپيده‌دم چهارشنبه از روي آب و نهرهاي روان مي‌گذشتند.

اين رسم كه در منطقه به نو اوستي رفتن مشهور بود بطور معمول در پل‌هاي قديمي روي رودخانه بالخلو كه از مركز شهر اردبيل مي‌گذرد انجام مي‌شد.

برخي از اين آداب و رسوم پسنديده باوجود تغيير و تحولات فرهنگي فراوان هنوز نيز در ميان مردم منطقه رايج است.

در شب عيد اغلب خانواده‌هاي ساكن در منطقه غذاهاي مخصوصي متشكل از ماهي دودي ، گوشت قيمه ، مرغ و كوكو به همراه برنج كه مي‌توان گفت بهترين شام آنان در طول سال مي‌باشد را تدارك مي‌بينند.

هنگام تحويل حتي اگر نيمه‌هاي شب هم باشد بسياري از افراد خانواده بيدار مانده و بر سر سفره هفت سين كه با قرآن مجيد و شمع‌هاي الوان آراسته شده است به انتظار مي‌نشينند.

سفره هفت سين هنوز نيز دربرخي ازخانه‌هاي منطقه براي پذيرايي از ميهمانان تا سيزدهم عيد نوروز پهن باقي مي‌ماند.

قبل از تحويل سال اغلب افراد وضو گرفته و براي لحظاتي سكوت همه جا را فرا گرفته و فقط صوت مناجات به گوش مي‌رسد.

دقايقي پس از تحويل سال كوچه‌ها و خيابان‌هاي شهرها و روستاهاي مختلف استان حال و هواي ديگري پيدا كرده و خانواده‌ها براي تبريك گفتن سال نو به ديدار همديگر مي‌روند.

در روز اول عيد مردم منطقه براي آمرزش درگذشتگان سال قبل و شادي ارواح آنان مجالس يادبودي در مساجد محلات شهر برگزار مي‌كنند و افراد براي تسلي بازماندگان به ديدار خانواده‌هاي داغدار مي‌شتابند.

پنجشنبه آخر و اول هر سال نيز در ميان ساكنان اردبيل از اهميت زيادي برخوردار بوده و مردم منطقه با حضور بر سر مزار درگذشتگان خود سوره مباركه فاتحه را قرائت مي‌كنند.

يك شهروند اردبيلي مي‌گويد باوجود ورود برخي مسايل خرافي به آداب و رسوم عيد نوروز بسياري از آيين‌هاي مخصوص اين ايام ريشه در عقايد و تفكرات پسنديده اسلامي داشته و بايد حفظ شوند.

به‌گفته او ديد و بازديدها ، صله رحم ، مشاركت در غم و شادي ديگران ، پاكيزگي و ايجاد تحول روحي در انسان‌ها همراه با تغيير طبيعت از جمله آيين‌ها و سنت‌هاي پسنديده روزهاي باستاني نوروز محسوب مي‌شوند.

وي معتقد است ارگان‌هاي فرهنگي و رسانه‌هاي گروهي منطقه بايد با بيان محاسن اين آداب و رسوم پسنديده از فراموش شدن تدريجي آن‌ها جلوگيري كنند.

منبع: اردبیل نیوز

 

نوروز باستانی بر شما مبارک...