بافرا رسيدن ماه محرم آيينهاي سوگواري و عزاداري در اردبيل با حال و هواي خاصي انجام ميشود و اهالي اين شهر، عشق و ارادت خود را به ساحت ابا عبدالله الحسين(ع) و يارانش ابراز ميدارند.
به گزارش فارس، مردم در شهر اردبيل كه خاستگاه تشيع و مركز تبلور و تجلي شور و عشق حسيني و ميراثدار فرهنگ عاشورايي است، بعد از غديرخم و از روزهاي بيستم ذيحجه به بعد با برپايي مجالس و دستههاي عزاداري به صورت رسمي به عزاي فرزند حضرت زهرا(س) و عليابنابيطالب(ع) ميروند و در دو ماه محرم و صفر ميكوشند كه ارادت خالصانه و ناب خود را نثار سيد شهيدان كنند.
يكي از مهمترين و ماندگارترين مراسم ويژه اين ماه مراسم «طشتگذاري» است. اين آيين در استان اردبيل در 27 ذيحجه و به مدت 3 روز در تمام مساجد و حسينيهها برگزار ميشود كه طي آن سوگواران پس از مديحهسرايي و عزاداري براي سرور و سالار شهيدان، طشتهايي را به ياد تشنهكامي شهيدان كربلا پر از آب كرده و با زيارت كردن اين طشتها، آب آن را به عنوان تبرك روي سر و سينه خود ميريزند.
بعد از مراسم طشتگذاري و در نخستين روزهاي ماه محرم، مردم اين ديار علاوه بر شركت شبانه در مساجد، تكايا و حسينيهها، براي عزاداري پرشور به بازار سنتي و قديمي شهر ميروند.
اين حضور از دومين روز محرم با عزاداري محله «اونچيميدان» آغاز ميشود، دسته عزاداري اين محله به همراه (خولهها) شاخهها و زيرمجموعههايش در دومين روز ماه محرم به خيابان اصلي شهر ميآيند و با گذر از بازار سنتي اردبيل (بازار قيصريه) در خيابانها به عزاداري ميپردازند.
برگزاري شبيهخواني امامزاده علياصغر(ع) براي خردسالان كه پارچه سبز حمل ميكنند و به ياد مظلوميت و تشنگي علياصغر فرياد العطش سرميدهند، گرداندن اسب ذوالجناح در شهر و سوار كردن خردسالان روي آن، اجراي تعزيه در محله عاليقاپو و گرداندن دستههاي اسرا به ياد اسارت خانواده امام حسين(ع) در بعدازظهر عاشورا، در مشكينشهر و خلخال از جمله مراسم رايج شهرهاي استان اردبيل است.
يكي ديگر از مراسمي كه در روز تاسوعا در دستههاي عزاداري اردبيل برگزار ميشود، مراسم سنتي «شمعگرداني» است. در اين مراسم كه از صبح روز تاسوعا تا پاسي از شب ادامه مييابد، مردم عزادار اردبيل به صورت گروهي از يك مسجد به مسجد ديگر و از محلهاي به محله ديگر رفته و اقدام به روشن كردن شمع ميكنند.
زنان نيز در روز تاسوعا با حضور در مساجد و شركت در مراسم شمع روشن كردن، ارادت خود را به شهيدان كربلا ابراز ميدارند و با حضور در سقاخانه اردبيل اقدام به اداي نذر كرده و با روشن كردن شمع و گره بستن تكه پارچهاي خواستار برآورده شدن حاجات خود ميشوند.
شبيهخواني از ديگر مراسم عزاداري در استان اردبيل است كه با استقبال گرم مردم برگزار ميشود و با وجود سردي و نامساعد بودن اوضاع جوي اين مراسم سال به سال با رونق و گرمي خاصي اجرا ميشود، در اين مراسم كه با نوحهخواني، ذكر مصائب و موعظه همراه است، زنان حضور گرمي دارند و به ياد مظلومان دشت كربلا اشك ماتم ميريزند.
عزاداری و محرم در اردبیل
شاخسه ي
يك ماه قبل از حلول ماه محرم به خصوص از فرداي عيد قربان با تشكيل دسته هاي شاه حسيني، كه در محل به شكل «شاخسه ي» عنوان مي شد مراسم آغاز مي گشت تقريبا يك ساعت از شب گذشته، با دستور رئيس شاه حسيني ها صف بسته مي شد در حاليكه حاضرين چوبدستي را مثل شمشير در دست راست مي گرفتند دست چپ را از پشت بركمر نفر سمت راست قرار مي دادند و به اين طريق صف فشرده و مرتبي به وجود مي آوردند. صف مردان به صورت محيط دايره بزرگي درآمده و در جواب اشعار و ابياتي كه رئيس دسته با آهنگ تحريك كننده اي مي خواند همه كلمه شاه حسين را كه به صورت شاخسه ي تلفظ مي كردند اشعار سردسته كه بيشتر جنبه حماسه داشت آمادگي گويندگان را براي فداكاري در راه حضرت حسين بن علي بيان مي داشت وآهنگ هيجان انگيز وحركت پاي افراد نيز با آن موزون بود. اجراي اين مراسم هم اکنون در اردبيل منسوخ شده است.
طشت گذاري در اردبيل
از مراسم ديگر عزاداري كه خاص اردبيل است يكي هم طشت گذاري در مساجد و تكايا است. سه روز به آغاز محرم مانده طشت گذاري آغاز مي شد و روز اول محلات بزرگتر اقدام به طشت گذاري مي كردند و اين سنت امروز نيز معمول است هر يك از محلات چند روز پيش دعوتنامه اي براي علما و بزرگان مي فرستادند و از آنها براي طشت گذاري دعوت مي كردند و چون اين مراسم بعد از ظهر صورت مي گرفت از اين رو شركت طبقات نيز ميسر مي شد. طشتها را از چند روز پيش از طشت گذاري تميز مي شستند و در جائي از مسجد آماده حمل به مسجد مي كردند. حمل طشتها به اين طريق بود كه دسته سينه زنان و زنجير زنان به محلي كه طشتهاي محله در آنجا بود مي رفتند و ريش سفيدان و كساني كه حامل طشتها بودند آنها را بر دوش گرفته و جلوي دسته حركت مي كردند چون طشتها به مسجد مي رسيد آنگاه طشتها را در جاي مخصوص خود، كه غالبا طاقچه بزرگي با سقف ضربي بود مي گذاشتند و بلافاصله آنها راپر از آب مي كردند. قرائت فاتحه كنار طشت در بعضي از مساجد تشريفات و شان مخصوصي داشت در بين مساجد اردبيل فاتحه مسجد جامع به ويژه در شب عاشورا، معروفيت زيادي داشت و دعاي آن به وسيله خانواده سيد احمد حسيني و پدران او خوانده مي شد.
تشريفات حركت يك دسته در خيابانجلوتر از همه و در پيشاپيش دسته بيرق محله حمل مي شد اين بيرق نماينده آبرو و احترام محله و شعبات آن است. بعد ازآنها ريش سفيدان محله و بين اين علمها، طبل زنها وسينه زنها و زنجير زنها قرار دارند هر يك از محلات و شعبات تابعه آن چنين دسته اي تشكيل داده و در آنروز معين پشت سر هم به سمت بازار حركت مي كنند. وقتي دسته جلوي مسجد محله ديگري مي رسد بزرگان و ريش سفيدان آن محله در حاليكه بيرق محله را همراه دارند، به استقبال مي آيند طبل و شيپور زنان در اين لحظه از طرف دسته نسبت به محله اي كه وارد مي شوند اداي احترام مي كنند و با آهنگ خاصي سلام مي گويند. هر يك از دو دسته زنجير زنها و سينه چيها پس از ورود به ميدان جلوي مسجد به ترتيب نوحه خواني و عزاداري مي كنند و پس از پايان آن از طرف محله اي كه وارد آن شده اند با چاي و شربت پذيرائي شده آنگاه با آهنگ طبل و شيپور به طرف محله ديگر حركت مي كنند.
تاسوعا و مراسم شمع گذاريروز نهم محرم يعني تاسوعا مراسم ديگري دارد در اين روز اردبيليان در 41 مسجد شمع روشن مي كنند. اين شمعها نذري است و معمولا اشخاص براي برآورده شدن حاجات خود چنين نذري مي نمايند. وقتي افراد چنين دسته اي به مسجدي مي رسند در كنار طشت آن در ظرف هاي مخصوص شمع سوز، شمع ها را روشن مي كنند و از طشت مي بوسند و حاجت خود را طلب مي كنند وقتي كه آفتاب غروب مي كند در بيشتر مساجد مردم و دسته هاي شمع گذار در كنار طشت گرد مي آيند و فاتحه مي خوانند.
سوگواريهاي مذهبيسوگواريهاي مذهبي در اردبيل تشريفات و مراسم خاصي دارد و بررسي آنها ما را با آداب و سنن و تاريخ اين شهر آشنا مي سازد .
اردبيليان كه پيرو مذهب تشيع هستند بوجود دوازده امام قائلند و اين عده را با خود پيغمبر اكرم (ص) و يگانه دختر او فاطمه زهرا (ع) كه همسر حضرت علي (ع) و مادر ائمه ديگر است چهارده معصوم مي خوانند و چون امام دوازدهم را در حال حيات مي دانند از اين رو و بياد درگذشت آنها سيزده روز در سال عزا دارند.
وفيات ائمه نيز مثل ميلاد آنها از حيث مراسم تفاوت دارد و در اردبيل معمولا روز رحلت حضرت رسول (ص) كه با شهادت امام حسن (ع) در يكروز تلقي مي شود و نيز ايام شهادت حضرت علي و فاطمه (ع) و بعضي از امام ها را تعطيل مي كنند ولي بجز ايام محرم كه تشريفات خاصي از جهت سينه زني و دسته راه انداختن دارد در ساير ايام عزا در مساجد جمع مي شوند و از گفتار وعاظ بهره مند مي گردند و يا در مجالس روضه خواني كه در بعضي از خانه ها تشكيل مي شود شركت مي نمايند.
روضه خواني در منازل، امروزه تقريباً متروك شده ولي سابقاً خيلي معمول بود و متعينين چند روزي در سال چنين مراسمي در خانه هاي خود بر پا مي داشتند. بيشتر اين روضه خواني ها صبح زود برگزار مي شد و از واردين ابتدا با چاي و كلوچه پذيرايي مي گشت و آنگاه وعاظ و روضه خوان ها شروع به وعظ و مرثيه خواني مي كردند . گاهي نيز بجاي صبح ها طرف عصر اين مجالس را تشكيل مي دادند.
كلوچه ها ايكه براي روضه خواني هاي صبح پخته مي شد خميرش را با شير و كره تهيه مي كردند و گاهي مختصري زنجبيل نيز بر آن مي افزودند و روي آنرا با زرده تخم مرغ رنگين مي ساختند. شكل آن غالباً بيضي بود و به هر شخصي نصف آنرا با يك استكان چاي شيرين مي دادند. شيرين تر از چاي و لذيذتر از كلوچه زيباي پذيرايي و احترامي بود كه نسبت به شركت كنندگان در مجالس بجا مي آوردند. در روزهاي عاشورا و يازدهم محرم علاوه بر چاي و كلوچه مقداري حلوا هم كه لاي نان لواش گذاشته مي شد به مهمانان مي دادند. اين روضه خواني ها معمولا ده روز مي شد و آنرا در اصطلاح محلي يك دهه مي گفتند .
معاون
اداره کل هواشناسی استان اردبیل گفت : بررسی نقشه های پیش یابی هواشناسی
نشانگر درحال گذر بودن سامانه جوی بارش زا از آسمان این استان هستند که از
اواخر وقت جمعه گذشته سبب ابرناکی آسمان ؛ کاهش دمای هوا و وقوع بارش های
ملایم و متناوب در بعضی نقاط شده است.
